Samochód:
Zaczepy
Solidne zaczepy holownicze są podstawowym wyposażeniem samochodu terenowego. Bez nich właściwie
nie należałoby się zapuszczać w trudniejszy teren.
Z dużym krytycyzmem należy podchodzić do fabrycznych zaczepów współczesnych samochodów
terenowych. Kawałek drutu fi 6 mm przysmarkany do ramy nadaje się do holowania samochodu po
szosie, ale jest duża szansa wyrwania go podczas wyciągania samochodu z błota. Bardzo niewygodne
w użyciu są haki znajdujące się pod zderzakiem - w przypadku zakopania samochodu dotarcie do nich
zajmuje często długie minuty, czasami w ogóle niemożliwe jest zaczepienie za nie szekli.
Najlepszym rozwiązaniem są z przodu klasyczne haki nad zderzakiem, takie jak są montowane np. w
samochodach GAZ oraz UAZ, natomiast z tyłu odpowiednio zamontowany hak holowniczy do przyczepy
bądź grube ucho zamontowane do ramy.
Jeśli samochód nie jest wyposażony w zaczepy holownicze, lub te, które są wydadzą się nam
nieodpowiednie, pozostaje zwrócić się do warsztatu specjalizującego się w przeróbkach samochodów
terenowych - fachowiec doradzi najlepszy dla danego auta rodzaj zaczepu.
Opony
W samochodach terenowych stosowane są trzy zasadnicze typy opon: opony szosowe, uniwersalne
szosowo-terenowe (AT) oraz terenowe (MT). Opony szosowe nadają sie do pojazdów użytkowanych
sporadycznie w lekkim terenie.
Opony typu AT w załozeniu mają umożliwić komfortowe i bezpieczne podróżowanie po szosie oraz w
miarę bezstresowe pokonywanie średnio trudnego terenu. Założenie to najłatwiej jest spełnić w
lekkich samochodach, które wyposażone w opony tego typu radzą sobie dość sprawnie na bezdrożach.
Opony te dobrze zachowują się zimą na śliskich nawierzchniach - można ich z powodzeniem używać
cały rok.
Opony MT konstruowane są z myślą o jeździe terenowej, kosztem pogorszenia parametrów pracy na
twardej nawierzchni. Gruby bieżnik tych opon zapewnia dobrą przyczepność w błocie, opona taka nie
zakleja się tak szybko jak opona o drobnej rzeźbie bieżnika.
Oprócz wymienionych typów opon stosowane są jeszcze opony specjalne - np. rolnicze "jodły" lub
"kołki", które dobrze radzą sobie z grząskim podłożem czy specjalne opony na piasek.
Oświetlenie
Dodatkowe oświetlenie jest jednym z najczęściej montowanych przez właścicieli samochodów
terenowych elementem wyposażenia. Decydując się na zakup halogenów musimy jednak kierować się
względami praktycznymi, aby osiągnąc satysfakcję z zamontowanego zestawu.
Z praktyki wynika, że w terenie nie tyle ważne jest dalekie świecenie, ile oświetlanie możliwie
najszerszego pola przed samochodem. Pozwala to wybrać optymalną droge przejazdu, zauważyć
niewyraźne odbicie szlaku czy ukryty w krzakach drogowskaz.
Zadanie oświetlania możliwie szerokiego pola przed samochodem spełniają dobrze szeroko
rozstawione światła przeciwmgielne bądź specjalne lampy szerokokątne. Oprócz nich można
oczywiście zamontować dalekosiężne reflektory drogowe, o skupionej wiązce światła - sprawdzają
się one podczas szybciej pokonywanych odcinków terenowych oraz przy jeździe szosowej.
Reflektory montowane są bądź nad zderzakiem (nigdy pod - szybko ulegną zniszczeniu!), bądź na
dachu samochodu. Światła umieszczone na dachu pojazdu mają dwie podstawowe zalety - po pierwsze
nie brudzą się w takim tempie jak swiatła nad zderzakiem, po drugie - oswietlają teren na większą
odległość niż światła umieszczone nisko. Należy jednak pamietać, że swiatła umieszczone
bezpośrednio nad górną krawędzią przedniej szyby powoduja bardzo silny odblask od maski. Radą na
to może być albo odsunięcie świateł do tyłu, aby krawędź dachu rzucała cień na maskę, bądź
umieszczenie daszków pod światłami.
Oprócz reflektorów przednich bardzo przydatna jest tylna lampa robocza, służąca również jako
światło cofania. Reflektor ten powinien być włączany niezależnie od biegu wstecznego i od
włącznika zapłonu. Wysoko umieszczona lampa o rozproszonym swietle umożliwia nocą rozbicie obozu
i przygotowanie posiłku, podpięcie liny czy tez bezstresowe wycofanie wśród drzew.
Bardzo przydatna jest lampka dla pilota - najlepiej z dość słabą zarówką (aby nie oslepiała
kierowcy), na elastycznym pałąku. Pozwala ona komfortowo czytać mapę albo roadbook bez
ekwilibrystyki z latarką trzymaną w zębach.
W samochodzie należy wozić ze sobą latarkę, a najlepiej dwie - duży reflektor akumulatorowy oraz
małą latarkę lub czołówkę przydatną przy czytaniu mapy, naprawach, etc.
Snorkel
Snorkel jest to chwyt powietrza do silnika wyprowadzony maksymalnie do góry. Takie umieszczenie
wlotu powietrza ma dwie zalety - po pierwsze uniemożliwia zassanie przez silnik wody podczas
pokonywania brodów a po drugie redukuje zapylenie pobieranego przez silnik powietrza. O ile druga
cecha ma charakter bardziej "kosmetyczny" i przyczynia sie do rzadszej koniecznosci wymiany bądź
czyszczenia filtra powietrza, to pierwsza cecha ma znaczenie zasadnicze - woda zassana do
cylindrów powoduje z reguły bardzo poważne zniszczenie silnika - pęknięcie głowicy, wygiecie
korbowodów, etc. Należy zatem poznać możliwości swojego pojazdu - i albo nie wjeżdżać w głęboką
wodę - albo zamontować snorkel!
CB-Radio
Łączność radiowa znacznie ułatwia poruszanie się w kolumnie, ręczne radio przydaje się do
współpracy z pilotem znajdującym sie poza samochodem. CB jest nieodzowne podczas
kilkusamochodowych wypraw turystycznych. Więcej o środkach łączności możecie przeczytać w dziale
łączność.
Wyciągarka
Wśród osób nie majacych do czynienia z off-roadem pokutuje poglad, że nie ma jazdy w terenie bez
wyciągarki. Nie jest to oczywiście prawdą, choc wyciągarka jest bardzo przydatnym elementem
samochodu. Najmocniej jej zalety docenią osoby lubiące samodzielnie wybierać sie w cięższy teren
- pozwala ona wydobyć się z wielu opresji bez pomocy innego samochodu. Jest również niezbedna na
ekstremalnych imprezach off-road.
Spotykane są trzy typy wyciągarek: elektryczne, hydrauliczne i mechaniczne. Elektryczne są
najpopularniejsze - wiąże się to z ich korzystną ceną i łatwością montażu. Wadą tego typu
wyciągarek jest dość duża zawodność oraz znaczne obciążanie instalacji elektrycznej samochodu.
Wyciągarki hydrauliczne czerpią napęd z dodatkowej pompy cieczy zamontowanej na silniku
samochodu. Są bardziej niezawodne od elektrycznych, natomiast ich montaż jest bardziej
skomplikowany. Trzecią grupę stanowią wyciągarki mechaniczne, czerpiace napęd z wyjścia odbioru
mocy skrzyni rozdzielczej. Wyciągarki mechaniczne oraz hydrauliczne są znacznie droższe od
elektrycznych.
Decydując się na zakup wyciągarki należy wybrać model o odpowiedniej sile uciągu, dostosowanej do
masy naszego samochodu. W praktyce stosuje się współczynnik X2 - czyli do samochodu o masie 2000
kg powinniśmy zastosować wyciągarkę o uciągu min. 4000 kg. Decyzję dotyczącą zakupu wyciągarki
hydraulicznej bądź mechanicznej należy podjąć po konsultacji z fachowcem, który orzeknie czy w
naszym samochodzie zamontowanie takiego urządzenia jest w ogóle możliwe.
Osobną kategorią są wyciągarki ręczne. Istnieje kilka rodzajów tych urządzeń - podstawowe grupy
to wyciągarki zwijające linę oraz przesuwające ją. Oprócz wyciągarek ręcznych linowych występują
także wyciągarki łańcuchowe.
W praktyce w off-roadzie zastosowanie mają wyciągarki przesuwające linę (tzw. tirfor) - mają one
dużą siłę uciągu, można do nich teoretycznie zastosować linę o nieograniczonej długości.
Stosowanie ręcznych wyciągarek zwijających linę, szczególnie najtańszych modeli z marketów, jest
bardzo problematyczne - zakres pracy takiej wyciągarki rzadko osiąga dwa metry, co w praktyce
rzadko pozwala wyciągnąć samochód na twardy grunt.
Warto wspomnieć, że jako ręczną wyciągarkę można zastosować podnośnik hi-lift - jednak ze względu
na ograniczony długością szyny zakres pracy takiego urządzenia jego użycie wymaga zaopatrzenia
się w zestaw akcesoriów w postaci łańcuchów z szeklami (nie występuje wtedy rozciąganie sie
holu).
Blokady mechanizmu różnicowego
Samochody terenowe maja napęd 4x4, ale w decydujacym momencie okazuje się, że jest to jednak
4x2... Gdy już stoimy, kręcą się z reguły tylko dwa koła (po jednym na oś) - te, które mają
mniejszy opór - czyli mniej "ciągną" samochód. Jest to spowodowane obecnościa w mostach
napędowych mechanizmów różnicowych. Aby niezależnie od warunków oba koła osi kręciły się z taka
samą prędkością mechanizm różnicowy należy zablokować. Może sie to odbywać automatycznie lub być
sterowane przez kierowcę. Nieliczne samochody terenowe (np. Mercedes G) mają fabrycznie
zamontowane ręcznie włączane całkowite blokady obu mostów napędowych, częściej spotyka się
częściową blokadę samoczynną tylnego mostu - LSD. Do praktycznie każdego samochodu można wstawić
blokadę mechanizmu różnicowego - jeśli chcemy ją zamontować należy zasięgnąć rady warsztatu
specjalizującego sie w autach terenowych, który doradzi nam najodpowiedniejszy model.
Obok już wymienionych podstawowych elementów wyposażenia off-road w samochodach terenowych
stosuje się wyposażenie specjalistyczne, dostosowane do potrzeb. Inaczej wyposażony zostanie
samochód na kilkutygodniową wyprawę do Afryki a inaczej na kilkugodzinny rajd na obrzeżach
miasta. Wymienić tu można systemy nawigacji (najczęściej GPS), metromierze, bagażniki dachowe,
dodatkowe zbiorniki paliwa, zbiorniki na wodę, przetwornice lub agregaty prądotwórcze, etc.
W samochodzie
Liny i taśmy kinetyczne
Lina lub taśma kinetyczna powinna być podstawowym wyposażeniem każdego samochodu wyjeżdżającego w
teren.
Pozwala uniknąć szarpnięcia przy dynamicznym wyciąganiu samochodu z błota, etc. Unika się w ten
sposób uszkodzenia samochodu. Standardowo używa
się lin o długości 8 - 10 metrów. Należy kupować jedynie liny dobrej jakości, ze sprawdzonego
źródła.
Taśmy
Można je zastosować do statycznego wyciągania, holowania (również po szosie), przedłużania liny
kinetycznej, asekuracji przy zjazdach, etc. Najbardziej uniwersalna jest taśma o długości 10
metrów. Do asekuracji na stromych zjazdach potrzebne są taśmy znacznie dłuższe - warto mieć kilka
odcinków.
Liny stalowe
Używane z głową mogą się przydać - np. do wyciągania pod kątem (przez bloczek, awaryjnie przez
szeklę). Długie liny stalowe mogą być ostatnią deską ratunku w przypadku poważniejszego utknięcia
i konieczności ciągnięcia "z twardego" - np. traktorem.
Łańcuchy
Łańcuchy mają zastosowanie jedynie wtedy, gdy zależy nam na zupełnym braku rozciągania holu -
czyli np. przy używaniu hi-lifta jako wyciągarki. Stosować do takich celów można jedynie łańcuchy
o grubych, zaspawanych ogniwach.
Szekle
Liny i taśmy powinno się łączyć ze sobą oraz podczepiać do samochodu przy pomocy odpowiedniej
wielkości atestowanych szekli. Niestety szekle z Agromy po 15 zł, nawet te grube (12 - 15 mm) nie
sprawdzają się... Mała jest szansa zerwania takiej szekli, ale jest ona wykonana z miękkiego
materiału i pod wpływem szarpnięć wygina się, uniemożliwiając rozkręcenie.
Wszelkie warkocze z lin alpinistycznych, linki holownicze z supermarketów, etc jako zagrażające
zdrowiu i życiu należy zostawić w domu.
Hi-lift
Hi-lift to niezwykle przydatny kawał żelastwa. Służy do
podnoszenia samochodu - np. w sytuacji, kiedy auto wisi na mostach umożliwia nam podłożenie kłód
lub trapów pod koła. Hi-lifty różnych producentów mają tę sama zasadę działania, różnią się
szczegółami wykonania oraz długością szyny - czyli wysokością podnoszenia.
Nie ma sensu kupować hi-lifta, jeśli nasze auto nie jest przystosowane do współpracy z tym
urządzeniem. Solidny, stalowy zderzak z przodu i z tyłu to minimum, stalowe progi dopełniają
szczęścia.
Dopełnieniem hi-lifta jest podstawka pod ten podnośnik. W najprostrzej i najtańszej wersji może
to być kawałek deski, można też wyspawać taka podstawkę z kształtowników stalowych. Do podstawki
warto przymocować kilkudziesięciocentymetrowy odcinek grubej linki - pozwoli ona odzyskać
podstawkę po wgnieceniu jej hi-liftem w bagno.
Niestety częstą przypadłością hi-liftów jest blokowanie sie zapadek. Objawia się to tym, że
pomimo wykonywania ruchów dźwignią mechanizm stoi w miejscu. Spowodowane jest to dostaniem się
błota w zapadki. W takim wypadku należy mechanizm zapadkowy ostukać, przepłukać wodą z butelki a
następnie spryskać olejem penetrującym.
Podczas używania Hi-lifta należy pamietać o zasadach bezpieczeństwa - nie mozna nachylać się nad
dźwignią, ani trzymać ręki na szynie podnośnika.
Trapy
Trapy służą do podkładania pod koła samochodu. Należy
rozróżnić trapy, które mogą pełnić funkcję nośną i tzw. płyty piaskowe (sand plates). Te drugie
mogą służyć do przejazdu po grząskim piasku, błocie, etc., ale nie pomogą przejechać przez rów
czy wyjechać z koryta rzeki.
Można nabyć trapy fabryczne (stalowe, aluminiowe lub kevlarowe), wykonać je samemu z
kształtowników stalowych lub zaadaptować już istniejącą konstrukcję (często spotykane w tej roli
są podesty rusztowań). Należy pamiętać o tym, że trapy muszą być odpowiednio sztywne - zgięty
trap może uszkodzić elementy podwozia samochodu.
Istotną sprawą jest przewożenie trapów. Zanim je nabędziemy, upewnijmy się, że zmieszczą sie do
naszego samochodu. Z reguły trapy przewożone są na specjalnych uchwytach na bagażniku dachowym,
krótsze konstrukcje mozna też przewozic w środku, pamiętając jednak o bardzo solidnym
zamocowaniu!
Łopata
Łopata to jeden z podstawowych przyrządów używanych w terenie. Nie będę sie rozpisywał o jego
licznych zastosowaniach, jest to temat szeroki i traktuje o nim nauka zwana łopatologią.
Bardzo dobrą łopatą do celów off-road jest łopata w pełni stalowa. Oprócz kopania umożliwia ona
np. podważenie kamienia czy pnia. Większość łopat z drewnianym trzonkiem w takiej sytuacji łamie
się.
Oprócz dużej łopaty warto mieć ze sobą niewielką saperkę. Umożliwi ona np. wybranie ziemi spod
kół, etc.
Siekiera
Siekiera jest narzędziem bardzo przydatnym w terenie. Drzewa leżące w poprzek drogi, grube
gałęzie grożące zdemolowaniem samochodu - to wszytsko trzeba jakoś usunąć. Przydaje się też
podczas zdobywania drewna na podkładanie pod koła czy na ognisko. Jaką siekierę wybrać? Małe
toporki o krótkim trzonku sa bardzo poręczne, nie zabierają dużo miejsca - bedziemy z nich
zadowoleni dopóki nie przyjdzie nam przerąbać czegoś grubszego niż 15 cm. Wtedy nieodzowna staje
się ciężka, "pełnowymiarowa" siekiera z długim trzonkiem.
Kupując siekierę trzeba zwracać szczególną uwagę na jakość trzonka. Godne polecenia są siekiery z
trzonkiem z tworzywa sztucznego. Jeśli decydujemy się na siekierę z trzonkiem drewnianym,
wybierzmy droższy egzemplarz z trzonkiem z twardego, sprężystego drewna. Siekiery z marketu po 15
zł sa jednorazowe :-(
Łańcuchy snieżne
Znakomicie porawiają trakcję w śniegu. Można je stosować na jednej lub obu osiach. Przy doborze
łańcuchów należy wybierac takie o dużych, solidnych ogniwach - łańcuszki o małych ogniwkach
zostawmy do osobówek. Godne polecenia są łańcuchy wrocławskiej firmy "Panek" z zamkiem
mimośrodowym. Planując używanie łańcuchów warto zaopatrzyć się w kilka rozkręcanych ogniw o odpowiedniej grubości (umozliwiają naprawę zerwanego łańcucha) oraz cztery gumowe ekspandery - pomogą, gdy łańcuchy okażą się za luźne.
Apteczka
Należy tu rozróznić apteczkę przydatną w ratownictwie oraz apteczkę wyprawową, która pomoże przy katarze i rozstroju żołądka... Ta pierwsza powinna zawierać zestaw środków, które pozwolą udzielić pierwszej pomocy osobie, która odniosła obrażenia podczas imprezy off-road lub wypadku drogowego. Najważniejsze w takiej apteczce są solidne gumowe rękawiczki (własna ochrona przed zarażeniem np. HIV), maseczka do sztucznego oddychania, środki opatrunkowe oraz folia NRC. Propozycja kompletacji apteczki: apteczka-info.pdf
Ważne jest odpowiednie zamocowanie wyposażenia w samochodzie. Powrzucanie wszytskiego byle jak do
bagażnika nie jest najlepszym pomysłem - musimy wziąć pod uwagę zarówno ewentualność wypadku
drogowego, jak i przekoziołkowania w terenie. Perspektywa latających po samochodzie łopat,
siekier i hi-liftów powinna byc wystarczającą motywacją do wykonania specjalnych uchwytów na
wszytskie te przyrządy a co najmniej solidne umocowanie ich gumowymi ekspanderami.
Powrót